Χρήστος Βακαλόπουλος » Νίκος Λυκοτόμαρος

«Play it again, Χρήστο» – Σταύρος Καπλανίδης

Νίκος Λυκοτόμαρος — Mon, 08 Jun 2015 19:28:19 +0000

Το «Play it again, Χρήστο» είναι ένα ντοκιμαντέρ-αφιέρωμα από το Σταύρο Καπλανίδη για τον Χρήστο Βακαλόπουλο:

Φεστιβάλ Κιν/φου Θεσ/κης – Αφιέρωμα στον Χρήστο Βακαλόπουλο

Νίκος Λυκοτόμαρος — Mon, 08 Jun 2015 19:24:32 +0000

Συν & Πλην για τον Χρήστο

Νίκος Λυκοτόμαρος — Mon, 08 Jun 2015 19:22:16 +0000

Η 21 Απριλίου κι εμείς – Χ. Βακαλόπουλος 1992

Νίκος Λυκοτόμαρος — Mon, 08 Jun 2015 19:18:42 +0000

Δεν είμαστε πια οι ίδιοι άνθρωποι που μεγαλώσαμε μαζί στο γυμνάσιο στη διάρκεια της δικτατορίας.Μαζευτήκαμε τότε γύρω από ένα συγκρότημα ροκ, τους Peppers και αργότερα Ρέμπελους, που πρόλαβαν να παίξουν σε μερικές συναυλίες και να βγάλουν ένα δίσκο σαράντα πέντε στροφών στην εταιρεία Zodiac, λίγο πριν διαλυθούν μέσα σ’ αυτή την παρεξήγηση που ονομάσθηκε μεταπολίτευση. Πίσω μας είχαμε έναν κόσμο ουσιώδους αφέλειας που δεν τον ξαναβρήκαμε ποτέ, παρ’ όλο που τα πρώτα χρόνια της χούντας συνέχιζε ακόμα να υπάρχει – οι άνθρωποι έβγαζαν καρέκλες στους δρόμους της Κυψέλης, οι θερινοί κινηματογράφοι γέμιζαν στις ταράτσες, στα πάρτυ όλοι ντρεπόντουσαν με την άνεσή τους. Όμως αυτός ο κόσμος άρχισε να εξαφανίζεται σε όφελος της τηλεόρασης, των ντισκοτέκ και του φαινομενικού αντίβαρού τους, της αμφισβήτησης.

Μπήκαμε στη δικτατορία μικρά παιδιά που δεν ήξεραν να ερωτεύονται και να ντρέπονται, να ελπίζουν και να χαίρονται, και βγήκαμε από εκεί κάτι κουρασμένα παλληκάρια ασχέτως ηλικίας, υποψιασμένοι για τα πάντα, έτοιμοι να αναλύσουν το παραμικρό, ανίκανοι να ψωνισθούμε με κάτι, στρατιώτες ενός μέλλοντος που ερχόταν με σιγουριά αλλά δεν φάνηκε ποτέ, ενός μετά που μας έχει αρπάξει από το λαιμό και δε λέει να μας αφήσει ήσυχους ούτε δευτερόλεπτο. Εφτά ολόκληρα χρόνια μαθαίναμε ο ένας τον άλλο να περιφρονεί τον τόπο του και να θαυμάζει ένα μυθικό τόπο, αποτελούμενο από συγκροτήματα ροκ, φοιτητικές εξεγέρσεις, ξεσπάσματα της κραιπάλης, ελεύθερες σχέσεις, πρίγκηπες της παρακμής, χιλιάδες παιδικές χαρές για μεγάλους. Μάθαμε να περιμένουμε κάτι και ξεμάθαμε να βλέπουμε τι γινόταν γύρω μας. Την ώρα που ο Παττακός εκτελούσε το εθνοσωτήριο έργο του μαζεύοντας γόπες στην οδό Πατησίων και ο Καράγιωργας έχανε το χέρι του ώστε να γίνει αργότερα υπουργός ο Κατσιφάρας, εμείς φανταζόμαστε τη ζωή σαν ένα σόλο του Τζίμι Χέντριξ ή μια ροχάλα του Κον Μπεντίτ. Την ίδια στιγμή η Ελλάδα έπαιρνε την όψη της οδού Αχαρνών αλλά αυτό δεν μας ένοιαζε καθόλου, η Ελλάδα δεν υπήρχε για μας, όπως δεν υπήρχε και για όλους αυτούς τους αντιστασιακούς που ήρθαν αργότερα από το εξωτερικό μ’ αυτό το κουρασμένο ύφος του ανθρώπου-που-ένοιωσε-τα-πάντα-στο-πετσί-του, την Ελλάδα τη χαρίζαμε στους χουντικούς μαζί με το δημοτικό τραγούδι. Εμείς οι ίδιοι, στρατιώτες του μέλλοντος, βάλαμε ένα χεράκι ώστε να την κρύψουμε για πάντα από τους εαυτούς μας και σχεδόν την τελειώσαμε μέσα μας.

Από την 21η Απριλίου και μετά η ελληνική κοινωνία εγκατέλειψε τον εαυτό της και δεν γύρισε πίσω ποτέ.Μέχρι τότε ήξερε να ζει και να πεθαίνει, να ερωτεύεται και να ματώνει, γνώριζε όλες αυτές τις εντάσεις που τις σάρωσε η χούντα, η τηλεόραση, η αντίσταση στη χούντα, η αντίσταση στην τηλεόραση, η κατανάλωση, η αντίσταση στην κατανάλωση, ο Νίκος Μαστοράκης, τα συγκροτήματα ροκ ως αντίσταση στον Νίκο Μαστοράκη. Χούντα και αντίσταση πήγαν μαζί και συνεχίζουν να πηγαίνουν μαζί κι εκείνο που χάθηκε είναι ο ρυθμός της καθημερινής ζωής που συνδεόταν πάντα σ’ αυτόν τον τόπο με τους αιώνες, αυτούς τους φτωχούς αιώνες που τους αφήσαμε πίσω για πάντα δημιουργώντας συγκροτήματα ροκ, συγκροτήματα ελεύθερων σχέσεων, συγκροτήματα πολιτιστικών συλλόγων, συγκροτήματα πλήξης, συγκροτήματα γκρίνιας FM stereo. Οι άνθρωποι δεν βγάζουν πια καρέκλες στους δρόμους, οι θερινοί κινηματογράφοι γκρεμίζονται, στα πάρτυ δεν ντρέπεται κανείς, η καχυποψία έχει εγκατασταθεί παντού, πολύ ωραία τα καταφέραμε. Οι Ρέμπελοι διαλύθηκαν τη στιγμή που ο Καραμανλής πάτησε το πόδι του στην Αθήνα, τα μέλη τους πήγαν να σπουδάσουν στο εξωτερικό. Εγώ έμεινα πίσω και νοιώθω πολύ αμήχανος όταν τους βλέπω – νομίζω άλλωστε ότι και σ’ αυτούς συμβαίνει το ίδιο.

Δεν είμαστε πια ο εαυτός μας και το ξέρουμε. Όλοι μας φτιάξαμε ένα συγκρότημα στη διάρκεια της δικτατορίας και τώρα το διαλύουμε συνεχώς, γιατί αυτό που επιθυμήσαμε – η μυθική ευρωπαϊκή παιδική χαρά – αποδείχθηκε εξ ίσου ξενέρωτο με τη χουντική αντιαισθητική πραγματικότητα. Οι συνταγματάρχες, αυτοί οι «κακοί του καφενείου» που πήραν την εξουσία, μας οδήγησαν στο στρατόπεδο της καχυποψίας, μας έχωσαν μέσα στην ιδεολογία από την οποία δεν βγήκαμε ποτέ, ακόμη και σήμερα που ιδεολογία μας είναι η διαφήμιση. Αν είναι να ξανακάνουμε κάποιο συγκρότημα, πρέπει να τα έχουμε υπ’ όψη μας όλα αυτά και να επιστρέψουμε πίσω, όχι με σημαίες και γελοία ταμπούρλα, να γυρίσουμε πίσω μέσα μας, χωρίς να το πούμε σε κανέναν. Διαφορετικά, πρέπει να μείνουμε αμήχανοι όπως είμαστε, αποφεύγοντας την πολλή παρέα.

Χρήστος Βακαλόπουλος, 1992

Κείμενο από το 5ο τεύχος του περιοδικού Ιστός

Είμαστε όλοι κινηματογραφιστές – Χ. Βακαλόπουλος 1988

Νίκος Λυκοτόμαρος — Mon, 08 Jun 2015 19:15:45 +0000

Επειδή η ζωή γέμισε παραισθήσεις, ο κινηματογράφος είναι απαραίτητος γιατί μας επιστρέφει στην εσωτερική ζωή και αποτελεί τον απόηχό της. Ο κόσμος είναι ντυμένος με εικόνες από τα γεννοφάσκια μας και ανάμεσα σε εμάς και την πραγματικότητα ξετυλίγεται μια αόρατη ταινία, μέσα στην οποία καλούμαστε να ζήσουμε ως φαντάσματα. Οι μεγάλες ταινίες παραμερίζουν αυτή την ταινία της ζωής μας, που παρεμβάλλεται ανάμεσα στους εαυτούς μας και στην πραγματικότητα. Τότε εμφανίζονται τα πράγματα «ως έχουν» κι εμείς απέναντί τους. Αυτή είναι η πραγματικότητα των ταινιών του Ρενουάρ, του Ντράγιερ, του Νίκολας Ραίη, του Μπρεσσόν, του Ταρκόφσκι, του Χίτσκοκ, του Αλέξη Δαμιανού, του Κένζι Μιζογκούσι, του Τζων Κασσαβέτη, του Ερίκ Ρομέρ, του Ρομπέρτο Ροσσελίνι.
Ο πραγματικός κινηματογράφος ξεπερνάει τις υπόλοιπες τέχνες όχι γιατί τις συνθέτει όπως υποστηρίζουν αόμματοι δημοσιογράφοι αλλά γιατί εκπληρώνει μια βαθύτατη ανάγκη του ανθρώπου: να δει και ν” ακούσει χωρίς ενδιάμεσους ( κυβερνήσεις, πολιτικούς, εφημερίδες, τηλεοράσεις κτλ ). Να δούμε και ν’ ακούσουμε: έναν άνθρωπο που κάνει μια γκριμάτσα απελπισίας, μια γυναίκα να αναλύεται σε λυγμούς ή ένα παιδί να κοροϊδεύει… Απλά πράγματα που το μάτι μας έχει μάθει να τα αποφεύγει. Μερικές ταινίες τα επαναφέρουν στην ημερήσια διάταξη και έτσι μας ενώνουν με τη ζωή μ” ένα δεσμό σχεδόν αόρατο.
Οι εφευρέτες του κινηματογράφου τον προόριζαν για τη βιομηχανία. Όμως ο κινηματογράφος τους διέψευσε κι έγινε η τέχνη χάρη στην οποία επικοινώνησαν οι αναλφάβητοι στις αρχές του αιώνα. Η δύναμή του ήταν η αδυναμία του, το ότι παρασύρθηκε από τις φαινομενικά άναρχες εκδηλώσεις της ζωής και τις ακολούθησε. Ο κινηματογράφος αποτέλεσε εδώ και εκατό χρόνια περίπου τη μεγαλύτερη βουτιά μέσα στην πραγματικότητα ενώ κατηγορήθηκε συχνά για το αντίθετο. Η προσφορά του είναι ανυπολόγιστη: εξοικείωσε την ανθρωπότητα με το δέος της ζωής και των πραγμάτων, έδωσε εικόνα ακόμα και στον φόβο του θανάτου.
Ο κινηματογράφος δεν περνάει καμιά κρίση όπως υποστηρίζουν (και πάλι οι δημοσιογράφοι) κι αυτό συμβαίνει γιατί δεν αφορά τεχνικές, μηχανήματα ή εργαστήρια αλλά υπάρχει μέσα στα ίδια τα πράγματα. Η ίδια η ανάγκη μας να συνδέσουμε τα πράγματα βλέποντας και ακούγοντας μας οδηγεί να κάνουμε κινηματογράφο καθημερινά χωρίς να το ξέρουμε. Τις περισσότερες φορές βέβαια υποκύπτουμε σε σκηνοθεσίες άλλων, μιλάμε επίσημα, για παράδειγμα, ή ντρεπόμαστε να κοιτάξουμε κάτι. Όταν όμως η ανάγκη μας σπρώξει υψώνουμε το βλέμμα και στήνουμε αυτί. Τότε ο κόσμος αποκαλύπτεται στην εσωτερική αλήθεια του. Είμαστε όλοι κινηματογραφιστές κι επειδή φοβόμαστε δεν κάνουμε όλοι ταινίες. Αυτός ο φόβος όμως αποτελεί και σεβασμό για τις ταινίες αυτών που τόλμησαν, εκείνων που έγιναν τα μάτια μας και τα αυτιά μας. Αυτοί ρίχνουν τις γέφυρες με τη δημιουργία, τη ζωή, τον θάνατο, τους ανθρώπους, τον κόσμο. Ας κυκλοφορήσουμε λοιπόν άφοβα από ταινία σε ταινία.

Ο Χρήστος Βακαλόπουλος στην Κινηματογραφική Λέσχη

Νίκος Λυκοτόμαρος — Mon, 08 Jun 2015 19:12:39 +0000

Αποσπάσματα ταινιών

Νίκος Λυκοτόμαρος — Sun, 07 Jun 2015 15:59:56 +0000

Ο Χρήστος Βακαλόπουλος πανταχού παρών

Νίκος Λυκοτόμαρος — Sun, 07 Jun 2015 15:52:43 +0000

1. «Είδα τα μάτια σου κλαμένα, καλή μου και πόνεσ’ η ψυχή μου, είδα στα χείλη σου την πίκρα, γλυκιά μου, και ρά’ισ’ η καρδιά μου …». Ο Γιώργος Μαργαρίτης τραγουδάει Άκη Πάνου. Το Δεύτερο Πρόγραμμα δεν παίζει ούτε Μαργαρίτη ούτε Πάνου. Οι νέοι παραγωγοί τους θεωρούν περιθωριακούς κι ίσως να μην έχουν άδικο. Κι όμως ένας νέος παραγωγός, πιο νέος κι απ’ τους νέους, πιο παραγωγικός απ’ τους παραγωγούς, πιο σύγχρονος από την εποχή του, στις 12 το βράδυ ακριβώς, στη «Δωδεκάτη Ώρα» του, τολμά και παίζει Μαργαρίτη, Πάνου κι άλλους περιθωριακούς καλλιτέχνες και μάλιστα αναμειγνύοντας τους ήχους τους με Βέμπο και με … Kinks! Μέχρι τότε γνώριζα τον ιστορικό και τον μαλλιά ποδοσφαιριστή του Ηρακλή Θεσσαλονίκης. Τότε, σχεδόν στα τέλη της δεκαετίας του 80, άκουσα το πρώτον για κάποιον άλλο Βακαλόπουλο, τον Χρήστο.
2. Ένα βράδυ, στο φεστιβάλ κινηματογράφου Θεσσαλονίκης του 1990, ο φίλος μου ο Γιώργος με πήγε στην ταβέρνα «Λιμανιώτης» για φαγητό. Το μαγαζί ήταν γεμάτο κι ο σερβιτόρος, γνωστός του φίλου μου, μας έβαλε σ’ ένα μεγάλο τραπέζι έξι ατόμων, αν και ήμαστε μόνον δύο. Δίπλα μας απ’ την αριστερή πλευρά καθόταν ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο οποίος, απ” ό,τι θυμάμαι, μιλούσε ζωηρά για ένα τραγούδι του Τσιτσάνη κι απ’ την άλλη πλευρά μία πολύ γνωστή κυρία, τη φάτσα της οποίας ήξερα απ’ την τηλεόραση, αλλά δεν θυμόμουν ούτε τ’ όνομά της ούτε την ιδιότητά της. Απείχα ακόμα αρκετά από τα είκοσι, είχα τη φοιτητική ζωή ολόκληρη μπροστά μου, είχα και μερικά χιλιάρικα στη τσέπη, δεν χρειαζόμουν τίποτ’ άλλο. Όλοι αυτοί οι διάσημοι γύρω μου επέτειναν απλώς την ευφορία μου. Αίφνης μπήκαν στο μαγαζί τρεις άντρες. Ο Γιώργος με σκούντηξε. Ξέρεις ποιοι είν’ αυτοί, είπε ; Ήξερα τον έναν, τον Γιάννη Έξαρχο, που εκείνα τα χρόνια έκανε εκπομπές στην τηλεόραση (τα «Χρώματα», αν δεν κάνω λάθος). Κι άλλοι δύο ; Αριστερά, ο Αργύρης Μπακιρτζής των Χειμερινών Κολυμβητών και δεξιά ένας αδύνατος με γυαλιά και σχεδόν γκρίζα μαλλιά: ο Χρήστος Βακαλόπουλος. Ήρθαν και κάθισαν δίπλα μας, στο δικό μας τραπέζι, το οποίο χωρίστηκε νοερώς σε δύο. Την άλλη μέρα το πρωί τον είδα να πίνει καφέ μόνος (!) στο Ντορέ. Με κοίταξε και μου ’κανε ένα νεύμα, ένα «γεια», μια υπενθύμιση της χθεσινής μας συνύπαρξης στον ίδιο χώρο. Μόνος, σκέφτηκα … Που να ’ξερα …
3. Στη γωνία Βουλγαροκτόνου και Πουλχερίας, στο λόφο του Στρέφη, κοντά στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, υπήρχαν δύο μαγαζιά: ένα μπαρ, το Decadence και μια ταβέρνα, σχεδόν μπαρ, ο Βρούτος. Με το που πάτησα το πόδι μου στην Αθήνα, το πρώτο βράδυ, ο Κώστας με πήγε στο μπαρ. Ήταν νωρίς και δεν είχε κόσμο. Καθίσαμε στη μπάρα. Περνούσε η ώρα κι ο κόσμος άρχισε να πυκνώνει. Κάποια στιγμή πίσω απ’ την πλάτη μου ακούστηκε μία χαμηλή φωνή, σχεδόν ψίθυρος, σχεδόν υπόκωφη: μπακάρντι κόλα. Γύρισα και κοίταξα αυτόν που μίλησε. Θυμάμαι σαν τώρα το γκρί σακάκι που φορούσε, τα γυαλιά με τους χοντρούς φακούς, το εξαιρετικά αδύνατο πρόσωπο, αυτό που είδα και την άλλη μέρα το βράδυ στον Βρούτο και την άλλη πάλι στο Decadence και την παρ’ άλλη στο Dolce, και στο Παρασκήνιο και στον Ένοικο, και μια φορά στην Ααβόρα, το πρόσωπο του Χρήστου Βακαλόπουλου.
4. Ήταν καλοκαίρι 1991, στην Πάτμο. Μόλις είχαμε γυρίσει απ’ τον Κάμπο, με τον Κώστα, δεύτερη μέρα στο νησί, ο Ιούλιος στην αρχή του, ο κόσμος λίγος, οι όμορφες τουρίστριες λιγότερες, ο Αρίων άδειος. Μπήκαμε για καφέ, ο Βακαλόπουλος στη είσοδο, όλο μπροστά μου αυτός ο άνθρωπος, αυτός που γράφει και βιβλία, είχα διαβάσει το «Υπόθεση Μπεστ – Σέλλερ», στη β΄ έκδοση του Καστανιώτη, εκείνο το διπλό βιβλίο, του Βακαλόπουλου απ’ τη μία, του Κακίση τα «Παραμύθια σαν αστεία άστρα» απ’ την άλλη, κι είχα πάρει και τους «Πτυχιούχους» αλλά δεν τους είχα διαβάσει ακόμα, όλο μπροστά μας, εδώ και στην Αθήνα, τον κοίταξα δειλά, είχα μάθει ότι είναι και σκηνοθέτης, τον διάβαζα και στο «Αντί», πολλά είχα μάθει, τι δειλά, πολύ δειλά τον κοίταξα, σχεδόν με δέος, κι επέστρεψα το βλέμμα μην καρφωθώ, και τότε, με το τσιγάρο του στο χέρι, το αιώνιο τσιγάρο του, σήκωσε το δικό του βλέμμα και είπε, μειδιώντας: κι εσείς εδώ, παιδιά ; πότε ήρθατε ; τι γίνεται στην Αθήνα ; Και συστηθήκαμε και χαρήκαμε κι είπαμε κι άλλα, και μετά χαιρετιόμασταν όταν συναντιόμασταν στη Σκάλα και στη Χώρα, κι όταν ανεβήκαμε στο Ιαλυσός (ή στο Κάμιρος ήταν στην προκυμαία και μας χαιρέτισε με μία ελαφρά πλάγια κλίση της κεφαλής του (και το τσιγάρο στο χέρι). Κι ύστερα, στην Αθήνα πια, φθινόπωρο πια, τα μαλλιά του όλα γκρίζα πια, λες κι προμήνυαν ό,τι επακολούθησε, στα ίδια μέρη, στα μπαρ και στα καφέ, απ’ τη Σκουφά στην Καλλιδρομίου μέσω Ασκληπιού, τυχαίες συναντήσεις, Νομική εγώ Dolce (Φίλιον) αυτός, λίγο πλάκα, λίγο πιο σοβαρά, για μπάλα, για τον Ιάσωνα και τον Απόλλωνα, για τον Παπαδιαμάντη και τον Σαββόπουλο, μου πρότεινε να πάμε την Κυριακή στη Ριζούπολη, δεν πήγα, δεν θυμάμαι γιατί, ξέρω ότι το μετάνιωσα, διότι ο Χρήστος ήταν διανοούμενος, ο κατεξοχήν διανοούμενος, ο παρατηρητής των πάντων κι ο πιο εύστοχος σχολιαστής τους, ήξερε πολλά, ήξερε πώς να μαθαίνει, ήξερε να γράφει αλλά και να διαβάζει, ήξερε ν’ ακούει (κι όχι μόνο μουσικές), αλλά ήξερε και από ντρίπλες κι έγινε έτσι ο πιο σημαντικός πνευματικός άνθρωπος της γενιάς του.
5. Σ’ ένα ταξί, στη Θεσσαλονίκη, πληροφορήθηκα απ’ έναν τοπικό ραδιοσταθμό ότι η ταινία «Παρακαλώ γυναίκες μην κλαίτε» που δημιούργησε μαζί με τον υπέροχο Σταύρο Τσιώλη πήρε τα βραβεία σκηνοθεσίας και σεναρίου στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Είχα να τον δω πολύ καιρό κι η χαρά μου πολλαπλασιάστηκε. Δεν ήξερα ότι δεν επρόκειτο να τον ξαναδώ, δεν ήξερα ότι 2-3 μήνες μετά θα έβλεπα στις ειδήσεις του Αντέννα την Τζέλα Παυλάκου να διαβάζει με κατήφεια την είδηση του θανάτου του … Ήταν σαν σήμερα, 29 Ιανουαρίου 1993, και τότε Παρασκευή …

Αθήνα, 29 Ιανουαρίου 2010

Πηγή: Oxy-moron (Φώτης Μπατσίλας)

Αφιέρωμα στον Χρήστο – Περιοδικό Manifesto

Νίκος Λυκοτόμαρος — Sun, 07 Jun 2015 15:48:24 +0000

Αφιέρωμα για τον Χρήστο Βακαλόπουλο από το περιοδικό Manifesto

Ωσάν να μη συμβαίνει τίποτε

Νίκος Λυκοτόμαρος — Sun, 07 Jun 2015 15:47:13 +0000

Του Σαββίδη Μανόλη

Σύμφωνα με την κρατούσα άποψη, ελάχιστες ως ανύπαρκτες είναι οι εξαιρέσεις στον κανόνα που θέλει όλα τα τζάκια να τραβάνε καλά, όλες τις νύφες να είναι όμορφες, κι όλους τους μακαρίτες να φεύγουνε νέοι. Ο Χρήστος Βακαλόπουλος ήταν η εξαίρεση που επιβεβαίωσε αυτόν τον κανόνα, πεθαίνοντας πολύ νέος τριάντα επτά ετών πριν από πέντε χρόνια.

Ο καθένας μας αντιδρά διαφορετικά μπροστά στον θάνατο ενός γνωστού· άλλος αρκείται να διαγράψει το όνομα του εκλιπόντος από τον τηλεφωνικό του κατάλογο, άλλος στενοχωριέται για τα αστεία που μπορούσε να κάνει μόνον με αυτόν τον άνθρωπο, άλλος αναλίσκεται στη μάταια αναζήτηση του μακαρίτη. Το πένθος, πέρα από το κοινωνικό και τελετουργικό του μέρος, είναι μια καθαρά προσωπική και ιδιωτική υπόθεση χωρίς κανόνες.

Ο θάνατος ενός ανθρώπου ενεργοποιεί τη μνήμη όσων του επιζούν: εκτός από τα θρησκευτικά, υπάρχουν και τα άτυπα μνημόσυνα. Και υπάρχουν πάρα πολλοί λόγοι και αφορμές για να θυμόμαστε τον Βακαλόπουλο όχι μόνον όσοι τον εγνώρισαν προσωπικά, αλλά και όσοι τον εγνώρισαν έμμεσα, μέσα από τα κείμενα, τις εκπομπές ή τις ταινίες του. Η φυσική του ευγένεια και καλοσύνη, η ευρεία ανθρωπιστική του παιδεία, η αγάπη του για τις τέχνες και τους ανθρώπους, η οξυδέρκεια και η διορατικότητά του διαγράφονται καθαρά στα κατάλοιπά του.

Ο Βακαλόπουλος μας κατέλιπε δύο ταινίες μικρού μήκους («Βεράντες» και «Θέατρο») και δύο μεγάλου («Ολγα Ρόμπαρντς» και «Παρακαλώ, γυναίκες, μην κλαίτε»), ένα βιβλίο με δοκίμια για τον κινηματογράφο («Δεύτερη Προβολή») και τέσσερα βιβλία πεζογραφίας («Υπόθεση Μπεστ-Σέλλερ», «Οι Πτυχιούχοι», «Νέες Αθηναϊκές Ιστορίες» και «Η γραμμή του ορίζοντος»). Μας άφησε επίσης και ένα σημαντικότατο έργο υπό μορφή δημοσιευμάτων (άρθρων, δοκιμίων, κριτικών, συνεντεύξεων) στον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο («Σύγχρονος Κινηματογράφος», «Αυγή», «Αντί», «Ντέφι», «Ιστός», «Σύναξη», «Γραφή» κ.ά.).

Μια συλλογή από δημοσιεύματα του Βακαλόπουλου, με τίτλο «Από το Χάος στο Χαρτί», κυκλοφόρησε το 1995. Αυτά τα κείμενα πρέπει να διαβάζονται ως ένα έργο εν προόδω (όπως είχε χαρακτηρίσει ο Σεφέρης την ποίηση του Καβάφη, από ένα σημείο κι ύστερα), μιας προόδου την οποία διέκοψε βίαια και τελεσίδικα ο θάνατος. Μέχρι να τη διακόψει όμως, ήταν φανερό ότι η πρόοδος του Βακαλόπουλου ήταν πολύ πιο προχωρημένη από αυτήν των περισσοτέρων συγχρόνων του (και πάντως από όλων των ομηλίκων του), ιδίως όσον αφορούσε στην κοινωνική κριτική. Για παράδειγμα, ήδη από τον Δεκέμβριο του 1988 ο Βακαλόπουλος έγραφε πως:

«Ο Κοσκωτάς δεν ήταν ούτε ο πρώτος ούτε ο τελευταίος πειρασμός· καταλαβαίνουμε τώρα ότι η επιθυμία του «καλού αφεντικού» ήταν και παραμένει ευρύτερα διαδεδομένη στα ενδιάμεσα εκείνα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας που διαδίδουν όπου βρεθούν κι όπου σταθούν ότι είμαστε καθυστερημένοι, υπανάπτυκτοι, ανάξιοι της Ευρώπης και της Δύσης «εις την οποίαν ανήκομεν» […] Αλλά και ο ίδιος ο πρωθυπουργός κατάφερε επιτέλους να μετατρέψει τη ζωή του σ” ένα μεγάλο διαφημιστικό. Φαίνεται ότι έβλεπε πράγματι με ορθάνοιχτα μάτια δορυφορική τηλεόραση, πολύ πριν την επιτρέψει στους υπηκόους του. Ισως από κει να έμαθε ότι σήμερα πιο σπουδαίο είναι να φαίνεσαι παρά να είσαι κάτι, να παριστάνεις ότι ζεις ενώ στην πραγματικότητα αργοπεθαίνεις μέσα σε πολυτελείς τάφους […] Πολυτέλεια και φαντασία: να από τι κινδυνεύουμε πραγματικά, από τη διάθεσή μας να χωθούμε, πάση θυσία, σε μια μεγάλη παραίσθηση. Οι κάθε είδους μεταμοντέρνοι μας το κοπανάνε συνεχώς: ζείτε σε μια άθλια χώρα, κινητοποιηθείτε και καταστρέψτε την πραγματική σας ζωή, πουληθείτε στις οργανωμένες φαντασιώσεις για να γλυτώσετε από τον εαυτό σας. Σημαδεύοντας το τέλος της μεταπολίτευσης η υπόθεση Κοσκωτά μάς προσφέρει μια ευκαιρία αυτογνωσίας. Αν συμφιλιωθούμε με αυτό που είμαστε ήδη, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να γίνουμε κάτι. Διαφορετικά θα ξοδεύουμε λεφτά μόνο και μόνο για να φανταζόμαστε ότι υπάρχουμε». («Αντί», τ. 389)

Ή το Πάσχα του 1992, έκανε μια αυτοκριτική με αφορμή την 25η επέτειο της 21ης Απριλίου:

«Μπήκαμε στη δικτατορία μικρά παιδιά που ήξεραν να ερωτεύονται και να ντρέπονται, να ελπίζουν και να χαίρονται, και βγήκαμε από εκεί κάτι κουρασμένα παλληκάρια ασχέτως ηλικίας, υποψιασμένοι για τα πάντα, έτοιμοι να αναλύσουν το παραμικρό, ανίκανοι να ψωνισθούμε με κάτι, στρατιώτες ενός μέλλοντος που ερχόταν με σιγουριά αλλά δεν φάνηκε ποτέ, ενός «μετά» που μας έχει αρπάξει από το λαιμό και δε λέει να μας αφήσει ήσυχους ούτε δευτερόλεπτο. Εφτά ολόκληρα χρόνια μαθαίναμε ο ένας τον άλλο να περιφρονεί τον τόπο του και να θαυμάζει ένα μυθικό τόπο, αποτελούμενο από συγκροτήματα ροκ, φοιτητικές εξεγέρσεις, ξεσπάσματα της κραιπάλης, ελεύθερες σχέσεις, πρίγκηπες της παρακμής, χιλιάδες παιδικές χαρές για μεγάλους. Μάθαμε να περιμένουμε κάτι και ξεμάθαμε να βλέπουμε τι γινόταν γύρω μας. Την ώρα που ο Παττακός εκτελούσε το εθνοσωτήριον έργο του μαζεύοντας γόπες στην οδό Πατησίων και ο Καράγιωργας έχανε το χέρι του ώστε να γίνει αργότερα υπουργός ο Κατσιφάρας, εμείς φανταζόμαστε τη ζωή σαν ένα σόλο του Τζίμι Χέντριξ ή μια ροχάλα του Κον Μπεντίτ». («Ιστός», τ. 5)

Υπάρχουν άλλοι, αρμοδιότεροι, για να αποτιμήσουν τη σημασία της κινηματογραφικής κριτικής του Βακαλόπουλου. Από τη δική μου πλευρά, μπορώ να διαβεβαιώσω ότι η μουσική του κριτική άλλαξε άρδην τους όρους του παιχνιδιού σε αυτό το είδος: δεν έχει κανείς παρά να ανατρέξει στην υποδειγματική κριτική που έκανε για τον δίσκο «Χαράτσι» (με τίτλο «Ενας ερωτευμένος δίσκος» στο περιοδικό Ντέφι τον Ιανουάριο του 1986), ενός πυκνογραμμένου κειμένου με συνολική άποψη για τη μουσική και τη ζωή, που ξεκινά με απόσπασμα επιστολής του Σολωμού προς τον Τερτσέτη, για να καταλάβει γιατί πρέπει να διακρίνουμε την κριτική της ελληνικής μουσικής σε δύο περιόδους, πριν και μετά τον Βακαλόπουλο.

Το μετά τον Βακαλόπουλο δεν πρέπει να απασχόλησε ιδιαίτερα τον ίδιο. Ο καθένας μας αντιμετωπίζει διαφορετικά τον δικό του θάνατο, και στην περίπτωση του Βακαλόπουλου αυτός ο θάνατος δεν ήταν μια αφηρημένη πιθανότητα, αλλά πολύ συγκεκριμένη βεβαιότητα. Αυτόν τον αγώνα ευψυχίας ο Βακαλόπουλος τον έδωσε με γενναιότητα και τον εκέρδισε, συνεχίζοντας να ζει ωσάν να μη συνέβαινε τίποτε. Οσοι τον γνωρίσαμε είχαμε βρει το κλειδί για να τον καταλάβουμε, και ο ίδιος προέταξε ένα απόσπασμα από τον Ιωάννη της Κλίμακος στο τελευταίο του μυθιστόρημα: «Δεξάμενος φλόγα, τρέχε· ου γαρ γιγνώσκεις πότε σβέννυται και εν σκοτία σε καταλείψει». Δηλαδή και να μην ήταν οι μέρες του μετρημένες, πάλι τα ίδια κείμενα θα διάβαζε, τις ίδιες μουσικές θα άκουγε, τις ίδιες ταινίες θα έβλεπε, τα ίδια κείμενα θα έγραφε, τις ίδιες παρέες και τις ίδιες πλάκες θα έκανε. Απλώς συνέβη πριν από πέντε χρόνια ο Χρήστος να φύγει και να μας αφήσει να τα βγάλουμε πέρα μόνοι μας.

Πηγή: Εφημερίδα «Το Βήμα»

Σαββίδης, Μανόλης

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 01/02/1998